بستن
0 محصول
مشاهده سبد خرید
یاتاقان زدن ماشین و راهکار جلوگیری از آن چیست؟
مینا
1404-08-20
یاتاقان زدن ماشین و راهکار جلوگیری از آن چیست؟
یاتاقان زدن ماشین یکی از بدترین اتفاقهایی است که میتواند برای موتور خودرو بیفتد. این مشکل معمولا وقتی پیش میآید که روغنکاری موتور به درستی انجام نشود یا راننده به علائم هشداردهنده توجه نکند. وقتی یاتاقان میزند، صدای تقتق یا کوبش از موتور شنیده میشود و اگر سریع اقدام نکنید، ممکن است موتور کاملا از کار بیفتد. در این راهنما به زبان ساده توضیح میدهیم چرا ماشین یاتاقان میزند، چه نشانههایی دارد و چطور میتوان از این اتفاق پرهزینه جلوگیری کرد.
معنی و مفهوم یاتاقان زدن در خودرو
وقتی از یاتاقان زدن ماشین صحبت میکنیم، منظور خرابی یکی از قطعات کلیدی موتور است که وظیفه کاهش اصطکاک میان اجزای متحرک را بر عهده دارد. یاتاقانها قطعاتی فلزی هستند که بین میللنگ، شاتون و دیگر بخشهای متحرک قرار میگیرند تا حرکت نرم و روان موتور حفظ شود. در صورتیکه روغنکاری به درستی انجام نشود یا فشار زیادی به موتور وارد شود، سطح تماس این قطعات دچار ساییدگی و تغییر شکل میشود و به اصطلاح، یاتاقان میزند.
آشنایی با انواع یاتاقان در موتور خودرو
در هر موتور، یاتاقانها نقشی حیاتی در عملکرد نرم و بدون لرزش قطعات دارند. یاتاقانها در موتور خودرو چند نوع هستند که هرکدام در بخش خاصی وظیفه خود را انجام میدهند. در ادامه به مهمترین آنها میپردازیم.
یاتاقان میللنگ (یاتاقان ثابت)
یکی از اصلیترین انواع یاتاقان در موتور، یاتاقان میللنگ است. این قطعه بین میللنگ و بدنه موتور (بلوک سیلندر) قرار دارد و کمک میکند تا میللنگ بتواند بدون اصطکاک اضافی بچرخد. چون میللنگ مرکز اصلی حرکت در موتور است، هرگونه مشکل در یاتاقانهای آن میتواند کل عملکرد موتور را مختل کند.
وظیفه این نوع یاتاقان، کاهش اصطکاک، جذب لرزش و حفظ تعادل میللنگ هنگام چرخش است. اگر روغنکاری به درستی انجام نشود یا روغن کیفیت مناسبی نداشته باشد، سطح این یاتاقانها ساییده شده و اصطکاک افزایش مییابد. در نتیجه، احتمال یاتاقان زدن یا حتی شکستگی میللنگ بالا میرود.
یاتاقان شاتون (یاتاقان متحرک)
نوع دیگری از یاتاقان که در عملکرد موتور نقش مهمی دارد، یاتاقان شاتون است. این قطعه در محل اتصال شاتون و میللنگ نصب میشود و اجازه میدهد تا حرکت رفتوبرگشتی پیستونها به چرخش نرم میللنگ تبدیل شود. چون این بخش دائما درگیر حرکت و فشار است، دمای بسیار بالایی را تحمل میکند.
هرگونه خرابی یا ساییدگی در این بخش، باعث ایجاد صداهای غیرعادی، افت قدرت موتور و در نهایت یاتاقان زدن موتور خودرو میشود. اگر هنگام روشن کردن ماشین صدای تقتق مداوم از پایین موتور میشنوید، احتمال خرابی یاتاقان شاتون بسیار زیاد است و باید فورابررسی شود.
یاتاقان سر و ته میللنگ (یاتاقان محوری)
در کنار دو نوع اصلی بالا، نوع دیگری از یاتاقان نیز وجود دارد که کمتر به آن توجه میشود اما نقش حساسی دارد: یاتاقان محوری یا همان یاتاقان سر و ته میللنگ. این یاتاقانها از حرکت طولی میللنگ درون بلوک سیلندر جلوگیری میکنند. اگر این قطعه فرسوده شود، میللنگ در محور خود بازی میکند و باعث صدای غیرعادی و افت راندمان موتور میشود.
یاتاقانهای محوری معمولا فشار زیادی را تحمل نمیکنند، اما بیتوجهی به تعویض بهموقع آنها میتواند منجر به سایش سایر یاتاقانها شود.
نشانههای یاتاقان زدن در خودرو
یاتاقان زدن معمولا یکشبه اتفاق نمیافتد، بلکه قبل از بروز خرابی کامل، علائم مشخصی دارد که اگر به آنها توجه کنید، میتوان از آسیب جدی به موتور جلوگیری کرد. در ادامه به مهمترین نشانههای یاتاقان زدن ماشین میپردازیم.
- شنیدن صدای تقتق یا ضربه از موتور
یکی از واضحترین و نگرانکنندهترین علامتها، شنیدن صدای تقتق یا ضربه از قسمت پایین موتور است. این صدا زمانی ایجاد میشود که فاصله بین میللنگ و یاتاقان زیاد شده و قطعات فلزی به هم برخورد میکنند. در دور آرام ممکن است این صدا ضعیف و مبهم باشد، اما وقتی پدال گاز را فشار میدهید و دور موتور بالا میرود، صدا شدیدتر و واضحتر میشود.
بسیاری از رانندگان در ابتدا تصور میکنند این صدا از اگزوز یا ضربه سوپاپها است، اما صدای یاتاقانزده معمولا ریتم خاصی دارد و همراه با افزایش دور موتور، شدت آن هم بیشتر میشود.
- کاهش فشار روغن موتور
دومین نشانهای که باید جدی گرفته شود، افت فشار روغن موتور است. یاتاقانها برای حرکت نرم و بدون اصطکاک نیاز به روغن دائمی دارند. وقتی سطح روغن پایین بیاید یا یاتاقانها ساییده شوند، مسیر عبور روغن بازتر میشود و فشار کاهش پیدا میکند. در این حالت معمولا چراغ هشدار روغن روی داشبورد روشن میشود یا موتور صدای متفاوتی پیدا میکند.
گاهی نیز عکس این ماجرا اتفاق میافتد؛ یعنی در اثر خرابی پمپ روغن یا گرفتگی فیلتر، فشار روغن افت میکند و همین موضوع باعث میشود یاتاقانها خشک کار کنند و در نهایت آسیب ببینند.
- بالا رفتن دمای موتور
علامت دیگر، افزایش دمای موتور است. وقتی یاتاقانها فرسوده شوند، توانایی کاهش اصطکاک بین قطعات را از دست میدهند. این افزایش اصطکاک باعث بالا رفتن حرارت در بخش پایین موتور میشود که معمولا با افزایش کلی دمای موتور همراه است.
در چنین شرایطی، حتی اگر سیستم خنککننده سالم باشد، دمای موتور به طور غیرعادی بالا میرود و در برخی موارد، بوی سوختگی یا صدای فلز به گوش میرسد. این وضعیت را باید بهعنوان یک هشدار جدی در نظر گرفت، زیرا ادامه رانندگی ممکن است منجر به قفل شدن میللنگ یا شکستن شاتون شود.
دلایل اصلی یاتاقان زدن خودرو
یاتاقان زدن معمولا نتیجه یک عامل نیست، بلکه ترکیبی از چند خطا یا بیتوجهی در نگهداری خودرو است. هر موتور برای اینکه درست کار کند، به روغنکاری دقیق و دمای مناسب نیاز دارد. وقتی یکی از این شرایط بههم بخورد، اولین قطعهای که آسیب میبیند معمولا یاتاقان است. در ادامه، مهمترین دلایل یاتاقان زدن ماشین را بررسی میکنیم.
- کمبود روغن موتور
اولین و رایجترین دلیل، پایین بودن سطح روغن موتور است. روغن مانند خون در رگهای موتور جریان دارد و نبود آن باعث میشود فلزها مستقیم به هم ساییده شوند. وقتی سطح روغن کم شود، یاتاقانها که نیاز به روغن دائمی دارند، خشک کار میکنند و در مدت کوتاهی داغ و ساییده میشوند.
گاهی هم دلیل کمبود روغن، نشتی از کارتر یا سوختن روغن در اثر خرابی واشر سرسیلندر است. در هر صورت، اگر چراغ روغن روی داشبورد حتی برای چند ثانیه روشن شد، باید خودرو را متوقف کنید و وضعیت را بررسی کنید، چون ادامه رانندگی میتواند هزینهای معادل تعمیر کامل موتور برایتان رقم بزند.
- استفاده از روغن نامناسب
همه روغنها شبیه هم نیستند. هر موتور باید با روغنی کار کند که ویسکوزیته (غلظت) آن مطابق با طراحی سازنده باشد. استفاده از روغن خیلی غلیظ باعث میشود روغن دیرتر به یاتاقان برسد، به خصوص در استارتهای سرد. از طرف دیگر، روغن خیلی رقیق هم نمیتواند فشار کافی برای روغنکاری قطعات را ایجاد کند.
به همین دلیل باید همیشه از روغن موتور پیشنهادی کارخانه استفاده کنید. اگر به اشتباه روغن نامناسب بریزید، در ظاهر ممکن است مشکلی پیش نیاید، اما در طولانی مدت، یاتاقانها دچار خوردگی و اصطکاک بالا میشوند.
- تعویض نکردن بهموقع روغن موتور
روغن موتور مثل روز اولش نمیماند. بعد از مدتی خاصیت روانکنندگی و محافظتی خود را از دست میدهد و تبدیل به مایعی غلیظ و آلوده میشود. در این حالت، دیگر نمیتواند بهدرستی یاتاقانها را روان کند و به مرور باعث ساییدگی آنها میشود.
توصیه میشود روغن موتور را بر اساس کارکرد درجشده در دفترچه خودرو یا هر ۵ تا ۶ هزار کیلومتر تعویض کنید. همچنین فیلتر روغن را همزمان عوض کنید تا ذرات فلزی و آلودگی دوباره وارد مدار روغن نشوند.
- آلودگی در روغن موتور
گاهی یاتاقان زدن هیچ ربطی به کیفیت یا مقدار روغن ندارد، بلکه مشکل از آلودگی روغن است. ذرات فلز، گرد و خاک یا حتی تکههای کوچک لاستیک از داخل موتور جدا میشوند و وارد مدار روغن میگردند. این ذرات هنگام عبور از روی یاتاقان مثل سمباده عمل کرده و سطح آن را میتراشند.
آلودگی معمولا زمانی زیاد میشود که فیلتر روغن کارایی خود را از دست داده باشد یا در سرویسهای دورهای به درستی تعویض نشده باشد. در این حالت، بهترین کار تعویض کامل روغن، فیلتر و شستوشوی سیستم روغنکاری است.
- افزایش بیش از حد دمای موتور
دمای بالا یکی از دشمنان اصلی یاتاقانها است. وقتی موتور بیش از اندازه گرم شود، فلزها منبسط میشوند و فاصله بین یاتاقان و میللنگ کمتر میشود. در نتیجه، تماس مستقیم و اصطکاک بالا رخ میدهد و یاتاقان شروع به ساییده شدن میکند.
گرمای بیش از حد معمولا به خاطر خرابی سیستم خنککننده، کمبود آب رادیاتور یا گرفتگی ترموستات ایجاد میشود. رانندگی طولانی در ترافیک سنگین یا در هوای گرم تابستانی هم میتواند این وضعیت را بدتر کند.
روشهای پیشگیری از یاتاقان زدن خودرو
یاتاقان زدن از آن مشکلاتی است که معمولا با کمی دقت و مراقبت، میتوان کاملا از آن جلوگیری کرد. بیشتر مواقع این اتفاق بهخاطر بیتوجهی به سرویسهای دورهای یا استفاده نادرست از خودرو پیش میآید. اگر میخواهید موتور خودرویتان عمر طولانیتری داشته باشد و هیچوقت با هزینههای سنگین تعمیر مواجه نشوید، رعایت چند نکته ساده ضروری است.
تعویض منظم و بهموقع روغن موتور
مهمترین عامل در سلامت یاتاقانها، روغن موتور تمیز و کافی است. با گذشت زمان، روغن خواص خود را از دست میدهد و دیگر نمیتواند بهدرستی از قطعات محافظت کند. اگر روغن دیر تعویض شود، ذرات فلز و آلودگی در آن جمع میشوند و مستقیما باعث ساییدگی یاتاقانها خواهند شد.
در خودروهایی که در شرایط سخت کار میکنند (مانند ترافیک سنگین یا هوای خیلی گرم)، تعویض زودتر از موعد هم توصیه میشود.
انتخاب روغن مناسب برای موتور
همیشه از روغن موتور مناسب با استاندارد کارخانه سازنده استفاده کنید. هر خودرو با توجه به نوع موتور و شرایط آبوهوایی، به روغنی با ویسکوزیته خاص نیاز دارد. استفاده از روغن اشتباه باعث میشود روانکاری ناقص انجام شود و فشار زیادی به یاتاقانها وارد گردد.
برای اطمینان بیشتر، بهتر است به برندهای معتبر مراجعه کنید و از خرید روغنهای ارزان و بینام و نشان خودداری کنید. روغن نامناسب شاید در ابتدا مشکلی ایجاد نکند، اما در بلندمدت میتواند باعث سایش میللنگ و یاتاقانها شود.
کنترل مداوم سطح روغن موتور
خیلی از رانندگان فقط وقتی به فکر روغن موتور میافتند که چراغ هشدار روشن میشود، در حالیکه آن زمان معمولا دیر است. بررسی سطح روغن موتور باید بهصورت منظم، مثلا هر دو هفته یکبار انجام شود.
اگر سطح روغن پایینتر از حد مجاز بود، باید سریعا بررسی شود که آیا نشتی وجود دارد یا روغن در اثر سوختن از بین رفته است. ادامه رانندگی با روغن کم، یکی از مطمئنترین راهها برای یاتاقان زدن موتور است.
تعویض به موقع فیلتر روغن
فیلتر روغن مثل محافظ موتور عمل میکند و ذرات فلز، گرد و خاک و آلودگی را از روغن جدا میکند. وقتی این فیلتر مسدود شود، جریان روغن کاهش مییابد و بخشی از موتور بدون روانکاری باقی میماند. همین موضوع کافی است تا در مدت کوتاهی یاتاقان آسیب ببیند.
بهترین کار این است که در هر بار تعویض روغن، فیلتر روغن را هم عوض کنید. این کار هزینه زیادی ندارد اما تأثیر زیادی در افزایش عمر موتور دارد.
مراقبت از دمای موتور و سیستم خنککننده
دمای بیش از حد موتور، یکی از خطرناکترین عوامل برای یاتاقانها است. وقتی حرارت بالا میرود، فاصله بین قطعات کاهش پیدا میکند و اصطکاک زیاد میشود.
برای پیشگیری، باید سیستم خنککننده همیشه سالم باشد. سطح آب رادیاتور را بهطور منظم چک کنید و مطمئن شوید فن خنککننده درست کار میکند. در ترافیک یا در گرمای تابستان، اگر دمای موتور بالا رفت، خودرو را متوقف کنید تا خنک شود.
هزینههای تعمیر موتور پس از یاتاقان زدن چقدر است؟
وقتی موتور دچار یاتاقانزدگی میشود، معمولا باید بخشهای مهمی مثل میللنگ، یاتاقانها و گاهی پیستونها یا حتی بلوک سیلندر تعویض یا تراشکاری شوند. هزینه این تعمیرات بسته به نوع خودرو، شدت خرابی و قیمت قطعات متغیر است و معمولا از چند میلیون تا دهها میلیون تومان هزینه در بر دارد. در برخی موارد، تعمیر موتور صرفه اقتصادی ندارد و تعویض کامل آن منطقیتر است.
سخن پایانی
یاتاقان زدن را میتوان یکی از پرهزینهترین و دردسرسازترین مشکلات موتور دانست، اما با کمی دقت و رسیدگی منظم، به راحتی قابل پیشگیری است. بررسی مداوم سطح و کیفیت روغن، توجه به صدای غیرعادی موتور و سرویسهای دورهای، نقش مهمی در جلوگیری از این آسیب دارند.